CRC-32 checksum Peteĩ checksum oipytyvõ jaikuaa hag̃ua peteĩ dato og̃uahẽpa henyhẽme, ndajajapói opavave ñembojoja ypykue ndive. Omondóva ojapo peteĩ papapy mbyky, ohupytýva ojapo jey, ha mokõivéva ojojoguáramo, ikatuvéva mba’eve noñembyaíri tapére. Oipuru archivo ZIP, ta’ãnga PNG ha red Ethernet.
CRC-32 ohecha marandu peteĩ papapy binario tuichaitereíva ramo ha ombojaʼo peteĩ polinomio noñemoambuéiva rupive; hembýva, 32 bits, ha’e osẽva. Añetehápe ojejapo byte ha byte peteĩ tabla ojejapóma yma ndive, upévare pya’eterei.
Ikangyha Omo’ã jejavy ojejapóva oikuaa’ỹre, ndaha’éi peteĩ omoambuéva marandu ipy’apýgui. Oimeraẽva ikatu omoambue irundy bytes ikatu hag̃uáicha peteĩ marandu japu oguereko pe CRC añeteguáva oguerekóva, paso paha ohechaukaháicha. Ojekuaa hag̃ua oĩpa omoambuéva ipy’apýgui, tekotevẽ peteĩ hash criptográfico térã, iporãvéva, peteĩ firma.
Especificación MD5 hash oñembyaimava’ekue Heta ary MD5 ha’e hash opa mba’erã. Omoambue oimeraẽ marandu 128 bits-pe, akóinte peteĩchagua peteĩ marandurã ha ndojehechái mba’éichapa ojoaju hese. Ojepuru ñe’ẽñemi ñeñongatu, ojeguerúva internet-gui jehecha ha certificado firma hag̃ua.
Omyenyhẽ marandu bloque 512 bits henyhẽ peve ha ombojehe’a bloque peteĩteĩ 64 paso-pe suma, jejere ha función lógica rupive irundy registro 32 bits ári.
Ikangyha 2004 guive ikatu ojejapo colisión, mokõi marandu iñambuéva MD5 peteĩchagua ndive, segundo mbovýpe peteĩ computadora jepiguáva rupive. 2012-pe, malware Flame oipuru peteĩ colisión MD5 ojapo hag̃ua peteĩ certificado Microsoft japu. Avei pya’eterei, peteĩ tarjeta gráfica oha’ã heta mil millón ñe’ẽñemi peteĩ segundo-pe. Ko’ág̃a sirve checksum ramo añoite jejavy ojejapóva oikuaa’ỹre, peteĩ CRC-icha.
Especificación SHA-256 hash iporãva SHA-256 ojoko internet párte tuicha, certificado HTTPS ha software firma guive Git ha Bitcoin peve. Ojapo 256 bits ha, MD5-icha’ỹ, avave ndojuhúi gueteri peteĩ colisión, ni tape ojevy hag̃ua osẽvagui marandúpe.
Omba’apo MD5-icha, poapy registro, 64 jere ha peteĩ bloque ñembotuicha ndive, ha upépe palabra pyahu peteĩteĩ odepende irundy tenondegua rehe. Oñemoambuéramo peteĩ bit añoite marandúpe, iñambue osẽva bits mbyte.
Ikangyha Ha’e peteĩ hash iporãva, ha katu pya’e, upévare ndaha’éi iporã añoite ñe’ẽñemi ñeñongatu hag̃ua: oatakáva ikatu oha’ã heta mil millón ñe’ẽñemi peteĩ segundo-pe. Upévarã oĩ algoritmo mbegue ojejapóva hese voi, Argon2id-icha. Peteĩ computadora cuántica omomichĩta mbyte ipu’aka bits-pe (Grover algoritmo), ha upéicharamo jepe opyta heta.
Especificación SHA3-256 hash iporãva SHA-3 ha’e estándar NIST oiporavova’ekue 2015-pe peteĩ concurso ijurujáva rupive. Ndaha’éi SHA-256 oñembyai haguére, oĩ hag̃ua peteĩ ambue ojejapóva iñambuete, ojehechárõ peteĩ ára ikangyha SHA-2 ñemoñarépe.
Bloque ojoajúva rendaguépe oipuru peteĩ «esponja»: peteĩ estado 1600 bits ombohypa marandu pehẽngue ha upéi oñemopĩ omosẽ hag̃ua osẽva. Jere peteĩteĩ ojapo po paso, θ, ρ, π, χ ha ι; χ añoite ndaha’éi lineal. Esponja peteĩchagua rupive ojejapo SHAKE128 ha SHAKE256, ML-KEM ha ML-DSA oipurúva ipype.
Ikangyha Ndojekuaái ikangyha. SHA-256-icha, pya’eterei, upévare ndoiporãi ñe’ẽñemi ñeñongatu hag̃ua.
Especificación Argon2id oñongatu ñe’ẽñemi Ñe’ẽñemi ñeñongatu hag̃ua ndaha’éi tekotevẽ peteĩ hash pya’e, tekotevẽ peteĩ mbegue ojejapóva hese voi. Argon2id ogana Password Hashing Competition 2015-pe ha ha’e OWASP he’íva ojepuru hag̃ua ko’ág̃a. Ndojerurei aravo añoite, ojerure avei memoria: ñeha’ã peteĩteĩ omyenyhẽ heta megabytes ha upépe bloque peteĩteĩ odepende ambue tenondegua rehe.
Juky ha’e peteĩ valor ojeikuaa’ỹva oñeñongatúva osẽva ndive. Hese, mokõi tapicha oguerekóva ñe’ẽñemi peteĩchagua ohupyty osẽva iñambuéva, ha oatakáva oataka va’erã cuenta peteĩteĩ ha’eño. Servidor oñongatúva ha’e línea pukukue rehecháva ipahápe, algoritmo, costo, juky ha osẽva ndive, ha katu araka’eve ñe’ẽñemi.
Emoambue memoria ha ehecha mba’éichapa okakuaa aravo. Ndéve g̃uarã ha’e peteĩ sapy’ami reike jave; oha’ãva mil millón ñe’ẽñemípe g̃uarã ha’e peteĩ costo tuichaitereíva.
Ikangyha Peteĩ ñe’ẽñemi mbyky térã jepiguáva ikatu ojejuhu upéicharõ jepe, mbeguevéntema. Ko’ápe memoria michĩ ikatu hag̃uáicha ohechauka oimeraẽ computadora-pe; servidor-pe ojepuru 19 MiB guive, OWASP he’iháicha.
Especificación César cifrado ymaguare Julio César omokañy imarandu ñorairõ rehegua ojeitývo letra peteĩteĩ peteĩ papapy noñemoambuéiva lugar alfabeto-pe. 3 ndive, A oiko D ha «hola» oiko «krod». Ojepe’a hag̃ua, ojeity ijykére.
Ikangyha Oĩ 25 llave ikatúva añoite, upévare oñeha’ã opavave ha opa, paso pahápeicha; peteĩ añoite ome’ẽ ñe’ẽ ikatúva oñemoñe’ẽ. Avei peteĩ letra akóinte oñemokañy peteĩchaguáicha, ha umi letra ojehechavéva ñe’ẽme ohechauka llave.
Vigenère cifrado ymaguare Vigenère oipuru peteĩ ñe’ẽ llave ramo, ha llave letra peteĩteĩ he’i mboy ojeity va’erã marandu letra ojoykére oĩva. Marandu letra peteĩchagua ikatu oñemokañy iñambuéva moõpa oĩ, upévare oñembohéra «cifrado ndaikatúiva ojepe’a» mbohapy siglo rupi.
Ikangyha Llave oñembohasa jey. Siglo XIX-pe, Charles Babbage ha Friedrich Kasiski ojuhu mba’éichapa ojekuaa ipukukue umi pehẽngue ojehechajeýva marandu kañymbýpe. Ojekuaa rire ipukukue, marandu oñemboja’o columna-pe, ha columna peteĩteĩ ha’e peteĩ César añoite ho’áva análisis de frecuencias rupive. Paso paha ohechauka ko’ã columna.
AES-256-GCM cifrado simétrico AES ha’e cifrado simétrico estándar 2001 guive: llave peteĩchagua omokañy ha oipe’a. Oipuru HTTPS, Wi-Fi WPA2 ha WPA3 ndive, disco kañymby ha haimete opaite aplicación marandu rehegua. Omba’apo bloque 16 bytes ndive peteĩ cuadrícula 4×4-pe ohasáva 14 jere ñemoambue, jeity, ñembojehe’a ha llave ñembojoapy rupi.
GCM ha’e mba’éichapa ojepuru: AES omokañy peteĩ papaha, osẽva oñembojoaju marandu ndive XOR rupive ha, ipahápe, ojejapo peteĩ etiqueta ohecháva oimeraẽ ñemoambue. Nonce ha’e peteĩ papapy ndojepurujeyva’erãiva araka’eve llave peteĩchagua ndive; ko’ápe ojejapo pyahu jey jey, upévare osẽva iñambue marandu iñambue’ỹramo jepe.
Ikangyha Peteĩ llave 256 bits ojeikuaa’ỹva ndive ndaipóri ataque ikatúva ojejapo, computadora cuántica ndive jepe. Peligro ha’e ojepuru vai: ojepurujeýramo peteĩ nonce llave peteĩchagua ndive, ikatu ojejuhu marandu ha ojejapo etiqueta japu. Apañuãi tuichavéva ha’e ambue: ¿mba’éichapa mokõi tapicha ojohecha’ỹva araka’eve omboja’o llave? Upévarã oĩ criptografía llave pública rehegua.
Especificación ChaCha20-Poly1305 cifrado simétrico ChaCha20-Poly1305 ojapo AES-GCM tembiapo peteĩchagua ambue ñemopu’ã rupive. Ojapo Daniel J. Bernstein ha oipuru suma, jejere ha XOR añoite (ARX), upévare pya’e teléfono ndorekóiva instrucción AES-rã jepe. Oipuru TLS 1.3, WireGuard ha SSH.
ChaCha20 ombojehe’a peteĩ cuadrícula 16 palabra (constante, llave, peteĩ papaha ha nonce) 20 jere-pe ha ojapo peteĩ bytes syry oñembojoajúva marandu ndive. Poly1305 ojapo etiqueta peteĩ polinomio módulo 2¹³⁰ − 5 rupive.
Ikangyha Ndojekuaái ataque ikatúva ojejapo, computadora cuántica ndive jepe. AES-GCM-icha, peteĩ nonce ndojepurujeyva’erã araka’eve llave peteĩchagua ndive.
Especificación RSA-OAEP cifrado llave pública rupive RSA (1977) ha’e cifrado llave pública peteĩha ikatuva’ekue ojepuru. Oimeraẽva ikatu omokañy llave pública rupive, ha katu oguerekóva llave privada añoite ikatu oipe’a. Ipu’aka oñemopyenda ko’ápe: mokõi número primo tuichaitereíva ñemultiplica ndahasýi, ha katu ojeipe’a jey hasy.
Ñemokañy ha’e marandu oiko peteĩ papapy ha ojehupi potencia e módulo n-pe; ñepe’a ha’e osẽva ojehupi potencia d-pe. OAEP ha’e peteĩ ñemyenyhẽ ojeikuaa’ỹva ojejapóva raẽ, marandu peteĩchagua araka’eve ani hag̃ua ome’ẽ osẽva peteĩchagua. Peteĩ llave 2048 bits-pe oike 190 bytes añoite; añetehápe RSA omokañy peteĩ llave AES, ha AES omokañy datos.
Ikangyha Peteĩ computadora cuántica tuicha porãva ombojaʼokuaáta n Shor algoritmo rupive ha ohupytýta llave privada. Upévare NIST he’i ani hag̃ua ojepuruve RSA 2035-pe. Avei, oĩ ikatúva oñongatu ko’ág̃a marandu kañymby oipe’a hag̃ua oĩ vove upéicha computadora.
Especificación X25519 llave ñemoambue X25519 ombohovái mba’éichapa oñemboja’o peteĩ llave nomondói’ỹre. Alicia ha Bob oiporavo peteĩteĩ peteĩ papapy ñemiete ha ohechauka osẽva oñemultiplicávo peteĩ punto curva elíptica-pegua upe papapy rupive; upéi, peteĩteĩ omultiplica ambue osẽva iñemiete rupive. Mokõivéva og̃uahẽ punto peteĩchaguápe, ha ohecháva valor pública añoite ndaikatúi ojapo.
Ha’e llave ñemoambue ojepuruvéva ko’ág̃a, TLS 1.3, Signal, WhatsApp ha SSH-pe. Ko’ápe ñemiete oñemboja’óva oiko peteĩ llave AES-256-GCM omokañýva nde marandu.
Ikangyha RSA-icha, Shor algoritmo ombyaíta peteĩ computadora cuántica tuichávape. Upévare navegador-kuéra ombojoajúma ML-KEM ndive (X25519MLKEM768), categoría upe rire ohechaukáva.
Especificación ML-KEM-768 llave ñemoambue post-cuántico ML-KEM (FIPS 203, 2024) ha’e post-cuántico llave ñemoambue rekovia. Ipu’aka osẽ peteĩ apañuãi retícula rehegua héravagui «aprendizaje con errores». Llave pública ha’e peteĩ matriz A ojeikuaa’ỹva oñemultiplicáva peteĩ ñemiete papapy michĩva ndive, ha michĩmi tyapu. Tyapu’ỹre, ha’éta peteĩ sistema de ecuaciones ndahasýiva; tyapu ndive, avave ndoikuaái mba’éichapa ojejapo pya’e, computadora cuántica ndive jepe.
Alicia oiporavo 32 bytes ojeikuaa’ỹva, omokañy polinomio-pe Bob llave pública rupive ha omondo chupe osẽva. Bob oipuru iñemiete oipe’a hag̃ua haimete opaite tyapu; coeficiente peteĩteĩ opyta 0 ypýpe térã 1665 ypýpe, ha redondeo rupive ojevy umi bits. Upégui mokõivéva ojapo ñemiete 32 bytes peteĩchagua, ko’ápe omokañýva nde marandu AES-256-GCM rupive.
Ikangyha Ipyahuve RSA ha curva elíptica-gui, upévare ko’ág̃a ojepuru X25519 ndive: peteĩ ho’áramo, ambue omo’ã gueteri. Llave ha marandu kañymby tuichave, 1184 ha 1088 bytes, X25519 katu 32 añoite.
Especificación ML-DSA-65 firma post-cuántica ML-DSA (FIPS 204, 2024) ha’e firma digital post-cuántica. Peteĩ firma ohechauka peteĩ marandu ou oguerekóvagui llave privada ha avave nomoambuéiva; oimeraẽva oguerekóva llave pública ikatu ohecha.
Firma hag̃ua oñeporavo peteĩ vector y ojeikuaa’ỹva ha ojeity ñemiete rupive peteĩ porandu c osẽva marandu hash-gui he’iháicha. Osẽva, z, ikatúramo ohechauka mba’e ñemiete rehegua tuichaiterei haguére, oñemombo ha oñeha’ã jey; haimete po ñeha’ã tekotevẽ. Ojehecha hag̃ua ojejapo jey cálculo llave pública ndive ha ojehecha osẽpa porandu peteĩchagua. Ipahápe rehecháta remoambuéramo peteĩ letra añoite marandúpe, firma ndoiporãvéima.
Ikangyha Firma oguereko 3309 bytes, Ed25519 katu 64, ha upéva ipohýi certificado ha protocolo heta firma oipurúvape. ML-KEM-icha, ipyahu, upévare ñemoambue ojejapo ñangarekópe ha mbeguekatúpe.
Especificación Ko tembiporu oikotevẽ JavaScript; umi myesakã oĩ gueteri ko’ápe.
