Huk algoritmota akllay, huk willakuyta qillqay, hinaspa qhaway imachus paywan pasan. Sapa purispa sapa yupaypa qallariyninta tukukuyninta ima rikuchin; chawpinpi kutipakuq kaqqa mana rikuchikunchu.
CRC-32 checksum
Huk checksumqa huk dato hunt’asqa chayamusqanta yachanapaqmi, mana llapanta ñawpaq kaqwan tupachispa. Kachaqqa huk mana suni yupayta yupan, chaskiqtaq kaqmanta yupan; iskaynin tupaptinqa, ñanpi mana imapas waqllisqachu kanman. ZIP archivokuna, PNG imagenkuna, Ethernet redkuna ima llamk’achinku.
CRC-32 willakuyta huk hatun binario yupay hina qhawan, mana tikraq polinomiowan rakin; puchuqninmi, 32 bits, lluqsisqan. Cheqaqpiqa byte bytemanta ñawpaqmanta rurasqa tablawan yupakun, chaymi ancha utqaylla.
Pisi kallpankuna
Mana munaspa rurasqa pantaykunamantan amachan, manan munaspa willakuyta tikrachiqmantachu. Pipas tawa bytesta allichayta atin, huk llulla willakuy cheqaq kaqpa kikin CRC-nta hap’inanpaq, qhipa puriy rikuchisqan hina. Munaspa tikrachisqata yachanapaqqa huk hash criptográfico munakun, utaq aswan allinqa, huk firma.
2004 watamantapacha colisionkunata rurakunmanmi, iskay hukniray willakuykuna kikin MD5-niyuq, wakin segundokunallapi huk común computadorawan. 2012 watapi Flame malware huk MD5 colisionta llamk’achirqan Microsoftpa huk certificadonta llullakunanpaq. Chaymanta ancha utqayllan, huk tarjeta gráfica huk segundopi achka waranqa hunu contraseñakunata pruebanmi. Kunanqa mana munaspa pantaykunapaq checksum hinallan allin, CRC hina.
Contraseñakunata waqaychanapaqqa manan utqaylla hashchu munakun, aswanpas munaspa mana utqaylla kaq. Argon2id 2015 watapi Password Hashing Competitionta atiparqan, kunantaq OWASP chayta llamk’achinapaq nin. Manan unayllatachu munan, memoriatapas munan: sapa prueba achka megabytesta hunt’achin, chaypi sapa bloque ñawpaq kaqkunamanta hamun.
Kachiqa mana yachasqa huk valormi, lluqsisqanwan kuska waqaychakun. Paywanmi kikin contraseñayuq iskay runakuna hukniray lluqsisqata hap’inku, atacaq runataq sapa cuentata sapaqmanta atacanan. Servidor waqaychasqanqa tukukuypi rikusqayki llapan sinrim, algoritmowan, costowan, kachiwan, lluqsisqanwan ima, ichaqa manan hayk’appas contraseñatachu.
Memoriata tikray, qhawaytaq imaynatas aswan unayta yupakun. Qampaqqa yaykuspa huk ratollan; huk waranqa hunu contraseñakunata pruebaqpaqtaq ancha hatun costo.
Pisi kallpankuna
Huk mana suni utaq achka runakunap llamk’achisqan contraseñaqa tarikunmanpunim, ichaqa aswan unaypi. Kaypi memoriaqa huch’uy, ima computadorapipas rikuchiy llamk’ananpaq; servidorkunapiqa aswan 19 MiB-mantaraq llamk’achikun, OWASP nisqanman hina.
Julio Césarqa awqanakuy willakuyninkunata pakarqan sapa letrata alfabetopi mana tikraq yupay lugarkunata kuyuchispa. 3-wan, A D-man tikrakun, «hola» «krod»-man tikrakun. Kichanapaqqa qhipaman kuyuchikun.
Pisi kallpankuna
25 atikuq llavekunallan kan, chaymi llapanta pruebayllan, qhipa puriypi hina; hukllan ñawinchakuq simita qun. Chaymanta huk letraqa sapa kuti kikin hinallam pakakun, simipi aswan rikhuriq letrakunataq llaveta willanku.
Vigenère ñawpa cifrado
Vigenère huk simita llave hina llamk’achin, llavepa sapa letrantaq willakuypa chay lugarpi kaq letranta hayk’a kuyunanta nin. Willakuypa kikin letranqa hukniraqmi pakakunman maypi kasqanman hina, chaymi kimsa siglo hina «mana kichay atina cifrado» nirqanku.
Pisi kallpankuna
Llaveqa kutipakun. Siglo XIX-pi, Charles Babbagepas Friedrich Kasiskipas tarirqanku imaynatas llavepa suninta yachakunman pakasqa willakuypi kutipakuq secuenciakunamanta. Sunin yachakuptinqa, willakuy columnakunaman rakikun, sapa columnataq huk César-lla, frecuenciakunata qhawaspa urmaq. Qhipa puriy chay columnakunata rikuchin.
ChaCha20-Poly1305 AES-GCM-pa kikin llamk’ayninta ruran huk hukniray rurasqawan. Daniel J. Bernstein rurarqan, sumakunata, muyuchiykunata, XOR-ta ima llamk’achin (ARX ninku), chaymi AES-paq sapaq instrucciones mana kaq teléfonokunapipas utqaylla. TLS 1.3, WireGuard, SSH ima llamk’achinku.
ChaCha20 16 palabrakunayuq cuadrículata (constantekuna, llave, huk yupaq, nonce ima) 20 muyuykunapi chaqrun, huk bytes puriytataq ruran willakuywan huñukunanpaq. Poly1305 etiquetata yupan huk polinomiota módulo 2¹³⁰ − 5-pi yupaspa.