Eimo’ã peteĩ karai hoodie reheve, oguapýva peteĩ computadora heta pantallaguáva renondépe. Umi pantallápe oĩ heta letra hovyũ pytũ ári, ha ikatu oĩ avei barra de progreso ohechaukáva peteĩ porcentaje. Kóva ha’e película-kuérape hacker ojekuaavéva, peteĩ genio informático. Taha’e peteĩ espía enemigo térã gobierno ijobjetivo, peteĩchaguánte. Iñarandu ha tecla oñondive porãva reheve, ag̃a térã ag̃ave oikéta ienemigo computadorápe ha ombyaíta upéva. ¿Ha katu añetépa kóva? ¿Añetehápepa akóinte oĩta peteĩ ára ikatuhápe peteĩ tapicha ohackea oimeraẽ mba’e?

Jaimo’ãramo peteĩ okẽ yvyrágui peteĩ ógape, jaikuaa ojoko hetave tapicha oike hag̃ua; katu peteĩ tapicha ikatu oipe’a cerradura ganzúa reheve, térã ambue ojedesesperavéva ikatu oipuru hacha térã ariete ha oike mbaretépe. Emoambue chupe peteĩ okẽ kuarepotigua rehe, ha ikatu reike soplete, esmeriladora térã explosivo reheve. Emombareteve vove okẽ, ikatu ejuhu peteĩ tape ataque-rã imbaretevéva ipu’aka hag̃ua hese. ¿Añetehápepa péicha oiko ciberseguridad-pe? ¿Algoritmo-kuéra oho tenonde jepe, akóintépa oĩta tape ipu’aka hag̃ua hese?

Mundo digital-pe ndaikatúi jajapo bits hatãvéva, ni programa oikotevẽva tecla ojejopy mbaretevéva oñembyai hag̃ua; ñañemo’ã hag̃ua jaguereko matemática, problema hasyetereíva computadora imbaretevéva ko’ag̃agua jepe ndaikatumo’ãiva osoluciona.

Historia pukukue, algoritmo-kuéra oñemoambue. Umi computadora tenondegua mbegue eterei, ha oikotevẽ algoritmo ivevúiva ojepuru porã hag̃ua; ha ára ohasa rupi umi algoritmo oñembyai. Oĩ oñembyaíva computadora-kuéra imbaretevéma rupi, ha ikatúma ombyai pya’e chupekuéra; ambuéva katu, ojejuhu rupi hese vulnerabilidad, atajo matemático ohasa hag̃ua algoritmo-gui.

Katu ko’ág̃a jaguereko algoritmo, jaikuaa peve, computadora ko’ag̃agua ni tenonderãgua ndaikatumo’ãiva ombyai, umi cuántica jepe. Jahupytýma peteĩ ára matemática imbarete etereíhápe, ha atacante-pe nda’iporãvéima oheka mba’éichapa ombyai algoritmo-kuéra; iporãve oheka mba’éichapa ojere ijerére. Jaguereko algoritmo haimete ndaikatúiva oñembyai, ha upévare vulnerabilidad tuichavéva ha’e yvypóra jejavy, ojeheja ramo okẽ llave’ỹre térã ojeheja peteĩ kuára okẽ oĩ va’erãhápe.

Ajehekombo’e jave bachillerato-pe, cyber[1] ára porãitépe, heta tapicha-pe omonda hikuái icuenta. Heta oimo’ã ha’eha internet jejavy ijehegui, ha ikatuha oñemonda oimeraẽ cuenta oĩramo arandu ha recurso hetaite.

Che aikuaa oĩha mbohapy ñemyesakã ikatúva.

  1. Cyber computadorape omoĩ hikuái “recordar mi contraseña”. Peteĩ tapicha oipurúva upe computadora upe rire oike apañuãi’ỹre.

  2. Icontraseña ndahasyieterei ha peteĩ ojeikuaáva oikuaa; oipuru hi’ára heñoiha térã ijagua réra.

  3. Upe computadorape oĩ keylogger. Peteĩ aplicación ohaíva opaite tecla ojejopýva; kóva oiko jepiveve ñaha’arõvagui.

Umi mbohapývagui, ojehuvéva ha’e peteĩha. Katu mbohapyvévape, mba’e ikangyvéva ha’e usuario térã computadora oipurúva. Servidor ni ndoikuaái. Ha peteĩ servicio ojejapo porãvape, peteĩ tapicha oike ramo jepe servidor-pe, contraseña ndaipóri va’erã upépe.

Algoritmo oguatáva peteĩ tape rupi añónte

Ejapo jave cuenta peteĩ sitio ojejapo porãvape, sitio nongatúi nde contraseña. Ongatu peteĩ papapy ojepapáva contraseñagui peteĩ función hash rupive.

Jajapo peteĩ hasy’ỹva. Peteĩ teĩ letra-pe ñame’ẽ hendaite alfabeto-pe, a = 1, b = 2, c = 3, z = 26 peve. Peteĩ ñe’ẽ rehegua, hash ha’e iletra-kuéra ñembojoapy.

hola → 8 + 15 + 12 + 1 = 36

Emoambuéramo peteĩ letra, hora ome’ẽ 42, peteĩ papapy iñambuéva ha ojehecha pya’e jave ndojehechái oguerekoha patrón; katu oguereko.

Ko’ág̃a pe mba’e iñimportantevéva. Ha’éramo ndéve “papapy ha’e 36”, ¿ikatúpa ere chéve mba’e ñe’ẽpa raka’e? Matemática rupive, nahániri. Ñembojoapy reheve oñehundi marandu; nde reikuaavéima mba’e letrapa raka’e ni mba’e ordenpa oĩ.

Ko’ã algoritmo peteĩ tape rupi añónte oguatáva héra “funciones hash”, ha hesekuéra umi servidor ongatu contraseña (térã upéicha ojapo va’erã). Peteĩ tapicha omonda ramo base de datos, ohecháta 36, katu ndoikuaamo’ãi nde contraseña. Upévare, ojapo va’erã ha’e oñeha’ã ñe’ẽ-kuéra reheve peteĩ ome’ẽ peve 36.

Ñande función hasy’ỹvape, kóva ndahasyieterei. Eñeha’ã ñe’ẽ ojepuruvéva “hola” ha “vida” reheve; ome’ẽ 36 ha, oimeraẽva reheve, ikatu oike hikuái nde cuenta-pe.

 h    o    l    a
 8 + 15 + 12 +  1 = 36

 v    i    d    a
22 +  9 +  4 +  1 = 36

Mokõi entrada iñambuéva ome’ẽramo peteĩchagua resultado, héra colisión, ha ko algoritmo reheve oĩ heta; amor, roma, ramo, mora ha pez ome’ẽ 47.

 a    m    o    r
 1 + 13 + 15 + 18 = 47

 r    o    m    a
18 + 15 + 13 +  1 = 47

 r    a    m    o
18 +  1 + 13 + 15 = 47

 m    o    r    a
13 + 15 + 18 +  1 = 47

 p    e    z
16 +  5 + 26      = 47

Nde contraseña ha’éramo amor, peteĩ tapicha ikatu oike pez reheve, mokõivéva ome’ẽ rupi peteĩchagua resultado.

Ojehekýi hag̃ua kóvagui, oipuru hikuái algoritmo SHA-256-icha, oguerekóva peteĩchagua idea katu hasyetereíve. Ñembojoapy rendaguépe, ombojehe’a entrada bits 64 jey operación rupive, ha resultado ha’e peteĩ papapy 256 bits-gua. Péicha ojehecha hola hash.

b221d9dbb083a7f33428d7c2a3c3198ae925614d70210e28716ccaa7cd4ddb79

Ha péicha Hola hash, letra tuichávape oñepyrũvo.

e633f4fc79badea1dc5db970cf397c8248bac47cc3acf9915ba60b5d76b0e88f

Emoambue peteĩ letra ha rehupyty resultado iñambuetéva, patrón ojehecháva’ỹre. SHA-256 reheve, colisión oĩ teoría-pe (oĩ ñe’ẽ ndaipapapyrei ha resultado ikatúva ipaha), katu avave ndojuhúi peteĩ jepe. Ndojekuaái avei mba’éichapa ojegueraha peteĩ hash ha ojejapo peteĩ ñe’ẽ ome’ẽva chupe. Katu ko’ág̃a ojepurúva ha’e algoritmo hasyvéva, Argon2 ha bcrypt-icha, mbegueve oñepapáva (ojejapo upéicha hag̃ua) ha ombojoapy pehẽngue azar-gua ombohasyve hag̃ua ojeacierta fuerza bruta rupive.

Upéicharõ, ¿mba’éichapa sitio oikuaa rehai porãha nde contraseña ndongatúiramo? Oipapa hash rehaívagui ha ombojoja pe hash oñongatúvare. Ojojoguáramo, ha’e nde.

Sitio voi ndongatúi nde contraseña. Peteĩ empleado oipe’áramo base de datos, ohecha papapy. Peteĩ tapicha omondáramo, avei. Empresa director, térã peteĩ gobierno orden ipópe, ojeruréramo chupekuéra nde contraseña, ndaikatúi ome’ẽ. Ndaha’éi oñembotove hikuái; ndaipóri mamove, hash resultado añónte. Peteĩ servicio ojejapo porãva araka’eve nde’íri ndéve mba’épa raka’e nde contraseña; nderesaráiramo chugui, ojapouka ndéve peteĩ pyahu, ha’ekuéra jepe ndoikuaái mba’épa raka’e itujavéva.

Ivaieterei, ndaha’éi opavave oipurúva. Peteĩ jey ajapo procedimiento ajerure jey hag̃ua che contraseña Telcel-pe; omondo chéve che contraseña, ha’eháicha, texto plano-pe. ¿Mba’épa okyhyjeukavéva? Ojehu ndaha’éi aréma.

Ha katu, pe ñeha’ã combinación iñambuéva reheve ojeacierta peve oiko gueteri. Nde contraseña ndahasyietereíramo, ikatu peteĩ atacante oikuaa pya’eterei. Upévare nde contraseña pukukue iñimportanteterei. Upévagui ñañe’ẽta ambue jehaipyrépe.

Jeike ha cifrado

Avave ndaikatúiramo oguereko nde contraseña ha’e peteĩ ñeñangareko tuicháva, katu contraseña ha’e peteĩ validación añónte, ha peteĩ código jejavy ikatu ohasa hese. Ápe oike encriptación térã cifrado.

Encriptar he’ise ojemoambue peteĩ marandu mba’e ojelee’ỹvape, ikatu hag̃uáicha oñedescifra peteĩ llave reheve añónte. Hash-gui iñambuéva, ápe ikatu rejevy marandu ypykuépe, katu rereko ramo añoite llave.

Jaha ambue algoritmo hasy’ỹva reheve, Julio César-icha itujáva. Llave ha’e peteĩ papapy, ha cifrar ha’e oñemongu’e peteĩ teĩ letra alfabeto-pe upe papapy hendaicha. Llave 3 reheve, hola oiko krod; h oho k-pe, o r-pe, l o-pe ha a d-pe. Rejevy hag̃ua, remongu’e letra-kuéra tapykue gotyo umi 3 hendaicha. Llave’ỹre, krod nde’íri mba’eve.

Peteĩ mbarakaja corona de laurel ha capa pytã reheve omaña peteĩ tablilla-re oguerekóva marandu cifrado HW WX, EUXWH IRUFH DWWDFN, Roma kuarahy oikévo hapykuépe.

¿Iseguro piko? Mba’eveichavérõ. Oĩ 25 llave ikatúva añónte. Peteĩ tapicha ohecháva krod ha ndoikuaáiva llave oñeha’ã opavavéva reheve, ha peteĩ añónte ome’ẽ mba’e ojelee ikatúva; 1 reheve osẽ jqnc, 2 reheve osẽ ipmb, 3 reheve osẽ hola. Ag̃a térã ag̃ave, ohupytýta llave oñeha’ã ha ojavy rupi.

Upéicharõ ñambohasyve. Peteĩ papapy opa mba’erã rendaguépe, jaipuru peteĩ iñambuéva peteĩ teĩ letrarã, techapyrã, 7, 2, 19 ha 11. Ko’ág̃a hola oiko oqel. Atacante ndoñeha’ãvéima 25 llave, 264 uvei, haimete 457 000 combinación. Iseguroiterei tenondeguágui; katu ikatu ojejuhu peteĩ patrón ojekuaáva ha upégui ojekuaa pya’eve llave. Peteĩ computadora osoluciona pya’eterei.

Umi cifrado seguro ombohasyve algoritmo, ha upéicha hasyeterei ojeadivina hag̃ua llave oñeha’ã ha ojavy rupi. AES nomongu’éi letra; omba’apo bloque 128 bits-gua reheve ha ombojehe’a 14 jey operación rupive, peteĩ llave 256 bits-gua reheve. Kóva hasyeterei ha ndojehechái patrón ndahasýiva ojepuru hag̃ua, ha ikatúva añoite ojejapo ha’e oñeha’ã llave peteĩ teĩ. Kóva oñangareko nde marandu, nde ta’ãnga nube-pe ha nde conexión nde banco ndive rehe. Ha upévare, peteĩ tapicha oike ramo jepe peteĩ cuenta-pe okẽ ndaha’éivagui, marandu oñecifra porã ramo, llave’ỹre ojuhúta tyapu añónte.

¿Mboýpa llave oĩ? Ñane ñembosarái peteĩháme oĩ 25. Mokõiháme, 264. AES-256-pe, peteĩ llave ikatu oguereko 2256 valor iñambuéva. Ojehai ramo opaite, ha’e peteĩ papapy 78 dígito-gua.

Eimo’ã peteĩ computadora ikatúva oñeha’ã peteĩ trillón llave peteĩ segundo-pe, 1 ha 18 cero hapykuéri. Kóva hetave oimeraẽ supercomputadora ko’ag̃agua ikatúvagui. Oñeha’ã hag̃ua opavavéva oipyhýta 3.7 × 1051 ary rupi (peteĩ papapy 52 dígito-gua). Universo oguereko 13 800 millones ary rupi, upévare reha’arõ va’erã universo ary pukukue hetave 1041 jeýgui (peteĩ papapy 42 dígito-gua).

Tecnología ko’ag̃agua reheve, avave ndaikatúi ombyai cifrado AES-256 planeta computadora-kuéra opavavéva reheve jepe. Rehecháramo peteĩ película-pe peteĩ hacker ombyaíva peteĩ espía enemigo cifrado avanzado oteclea rupi mbovy minuto añónte, ko’ág̃a reikuaa ndaha’eiha añete, peteĩ tapicha oipe’áva candado ohechaukávo chupe peteĩ varita ha he’ívo “Alohomora”-icha.

Mokõi escena oñondive. Asu gotyo, peteĩ mbarakaja hacker peteĩ computadora itujáva renondépe, pantalla UNIX SYSTEM reheve he’i I’m in!, peteĩ nota ojepegáva ykére oguerekóva contraseña P@ssw0rd!. Akatúa gotyo, peteĩ mbarakaja paje sombrero hatĩva ha capa mbyjáva reheve ohechauka ivarita peteĩ cerradura gotyo ha he’i Alohomora!, aranduka hérava Confidentialitas, Integritas ha Disponibilitas ykére.

Katu, ndaha’éi opa mba’e iseguro tenonderãme; computadora cuántica reheve, oĩ problema específico ikatúva oñesoluciona pya’eve, ha oĩ algoritmo ko’ag̃agua ihasykue matemático ndahasyvéimava.

Ojekuaa peve, ndaipóri gueteri computadora cuántica tuicha porãva, katu oĩma mbohovái ha’e jave upéicha. 2024-pe NIST omyasãi umi estándar tenondegua criptografía ojejapóva oñemo’ã hag̃ua computadora cuántica-gui, ha oĩma navegador ha aplicación ñemongeta rehegua oipurúva. Ofalta gueteri og̃uahẽ opa hendápe, katu ndajaha’arõi jajapo’ỹre mba’eve. Mba’éichapa omba’apo peteĩ computadora cuántica ha mba’éichapa ñañemo’ã chugui, jahecháta ambue jehaipyrépe.

Jehaipyre oúvape ñañe’ẽta peteĩ mba’e oĩvare nde pópe; nde contraseña, ha mba’érepa peteĩ frase pukúva oñangareko porãve nderehe peteĩ contraseña hasýva P@ssw0rd!-icha.

Referencia-kuéra

  1. México-pe, “el cyber” ha’e peteĩ tenda oñealquilahápe computadora internet reheve peteĩ aravo rupi. Sapy’ánte ha’e peteĩ cibercafé, katu heta jey ha’e esquina papelería, mbovy computadora reheve hapykuépe. ↩︎