Pisillanpas 8 letras, huk mayúscula, huk número, huk carácter especial, huk jeroglífico, huk nota musical hinaspa huk unicorniop yawarnin. Riqsinkichikmi kayta; llapanchikmi contraseñata ruwaspa sinchi ridículo requisitokunawan ch’aqwarqanchik. ¿Imaraykutaq chhayna sasa?

Runap yuyayninqa achka waranqa watakunapi tikrakurqan, ruidowan hunt’a universopi patronkunata tarinanpaq. Chhayna facillam; :) qillqaptiyqa, asikuq uyata rikunki, iskay puntokuna hinaspa huk k’umu líneallam kaptinpas. Iskay caracteresllaraq kasqanpi huk patrónta rikurqanki. Huk ladopipas chhaynallataq; imatapas musuqta ruwanaykipaq niptiykiqa, patrónwantaqmi ruwanki.

Firmaykiqa huk patrónniyuqmi. Yachankim mayqin líneakunata ruwanaykita hinaspa ima ordenpi, chayraykum sapa kuti kikin hina lluqsimun. Kunanqa mana patrónniyuq firmata ruwayta atipay. Yaqapaschá makiykita zigzag hina kuyuchinki hinaspa círculokunata ruwanki, yaqa sapa kuti huk ladollaman.

Ñawpaq qillqapi rikusqanchik hina, seguridadqa mana ñawpaqmanta yachay atina, sasa tariy atina kaqkunamanta kachkan. Runakunaqa chaypa contranta ruwanchik. Contraseñanchikta yuyananchikmi, chayrayku facilta yuyanapaq ruwananchik. Paqarisqanchik p’unchawta, mascotanchikpa sutinta, aswan munasqanchik artistapa sutinta, utaq aswan millaytaqa, contraseña hina simikunata churanchik.

Chayrayku, 2000 watakunap qallariyninpi, chayta hark’anapaq, ciberseguridadpi yachaqkunaqa complejidadta yapaq reglakunata mañayta munarqanku, mayúsculakuna, númerokuna hinaspa símbolokuna hina. Yacharqankum hackerkuna ñawpaqta llapa yachasqanta mallinankuta, chayrayku aswan compleja contraseñaqa aswan sasa tariypaq kanman.

Huk simiqa manam aypanchu

Huk simillayuq contraseñawan qallarisun. Oxford diccionariop iskay kaq ediciónninpiqa 171 476 inglés simikunapaq entradakuna kunan llamk’achisqa kan. Inglés rimaq runaqa aswan pisitam yachan, yaqa 42 000ta, huk 2016 estudio nisqanman hina, hinaspa rimanakuypi yaqa 3 000 simi familiakunallam necesitakun rimasqanpa 95 % aswanta hunt’anapaq, lingüista Paul Nation nisqanman hina. Yupayninchikkunapaqqa aswan llamk’achisqa 2 048 simikunatam hap’isun. Computadorapaqqa allin yupaymi, imaraykuchus 2 048 = 211, chayrayku listapi sapa simita 11 bitsniyuq yupaywan riqsichiy atikun.

¿Hayk’a pachatataq huk computadora necesitan llapanta mallinanpaq? 2026 watapi, Hive Systems, huk ciberseguridad empresa, 16 RTX 5090 tarjetas gráficasta alquilarqan hinaspa tupurqan sapa segundopi 138 675 mallikuykunata bcryptwan waqaychasqa contraseñakunapi; bcryptqa huk algoritmo, munaspa allillamanta llamk’aq, ñawpaq qillqapi rimasqanchik hina.[1]

171 476 simikuna   ≈ 1.2 segundos
 42 000 simikuna   ≈ 0.3 segundos
  2 048 simikuna   ≈ 0.01 segundos

Kunanqa pisillanpas huk mayúsculata, huk númerota hinaspa huk carácter especialta mañasun. Chiqaptapuni, achka runakunam mayúsculata qallariypi churanku, númerota hinaspa símbolota tukukuyninpi, chayrayku cálculoqa kayhinam.

mayúscula   sapa kuti qallariypi         1
número      0manta 9kama dígitos        10
símbolo     teclado símbolokuna         32
orden       número utaq símbolo ñawpaq   2

1 × 10 × 32 × 2 = sapa simipaq 640
2 048 × 640 = 1 310 720   ≈ 9 segundos

Llapan chay reglakunaqa 0.01 segundospi urmaq contraseñata 9 segundospi urmaq contraseñaman tikrarqan. 640 kuti aswan pachatam necesitan, ichaqa cuentaykiman yaykuyta munaq runapaqqa, 9 segundos suyayqa manam imapas sasachu.

Chay pachakunaqa Hivepa kunan computadoranmantam. 2004 watapi, NIST, Estados Unidospa estándares institutonqa, autenticación guíanpi minúsculakunata, mayúsculakunata hinaspa símbolokunata chaqruyta niptin, chay watakunapi huk Pentium 4 sapa segundopi yaqa 10 000 contraseñakunata md5cryptwan mallirqan; md5cryptqa chay pachapi achka sistemakunap contraseña hashninmi karqan.

1 310 720 ÷ sapa segundo 10 000  ≈ 2 minutos

Chay pachapipas manam sasachu karqan; wasipi computadoraqa iskay minutosllatam necesitarqan.

Suni kaqmi hukniraq kaqta atipan

Rikurqanchikñam complejidad hayk’ata yanapasqanta. ¿Hinaspa sunininri? 2 048 simikunayuq listanchikwan qatipaspaqa, yapasqayki sapa simim combinacionkunata 2 048wan miraykuchin.

Huk ancha suni vikingo barco, achka misikunawan remokunata kuyuchispa hinaspa ñawpaqman rikuchiq capitánwan, inti chinkaypi huk misiman rin; chay misiqa frutakunawan sombrero de copayuq hinaspa gogglesniyuq, mancharisqa makinkunata huqarin huk pato hina huch’uy barcopi, q’umir moñoyuq.

1 simi    2 048                                  ≈ 0.01 s
2 simi    2 048^2 ≈ 4.2 × 10^6   (7 dígitos)     ≈ 30 segundos
3 simi    2 048^3 ≈ 8.6 × 10^9   (10 dígitos)    ≈ 17 horas
4 simi    2 048^4 ≈ 1.8 × 10^13  (14 dígitos)    ≈ 4 wata

Huk atacantepaqqa, 30 segundos suyayqa manam imapaschu. 17 horas suyayqa munaytañam mañan. Ichaqa 4 wata suyayqa chay contraseñata chiqapta necesitaptinllam allin, hinaspa chay llapan pachapi munasqanta hap’inanpaq aswan allin ñanta maskanman.

Kimsa simikuna minúsculakunallawan atacanteta aswan unayta hark’anku, mayúsculayuq, númeroyuq hinaspa carácter especialniyuq huk simimanta. Mayúscula, número hinaspa símbolo baseta hatunyachin; simikunata yapayqa exponenteta hatunyachin, hinaspa exponenteqa resultadota aswan achkata tikran.

Rikusqayki hina, suni contraseñaqa compleja contraseñamanta aswan allinmi, chayraykum kunan normakunaqa manaña mayúsculakunata, númerokunata nitaq símbolokunata mañankuchu. 2017 watamanta, NISTqa ninmi manam chay chaqrusqakunata mañanachu, hinaspa 2025 watamanta ninmi manam obligatorio kananchu. Kunanqa sunininta mañan, pisillanpas 15 caracteres, contraseñalla cuentata waqaychaptinqa.

2011 watapi, xkcd #936 cómicqa iskay contraseñakunata tupachirqan, huk compleja hinaspa huk suni. Bitskunawan tupurqan, huk llavep hatun kayninta tupusqanku hina; yapasqayki sapa bitmi combinacionkunata iskay kuti aswan achkaman tukuchin.

Iskay fila xkcd cómic. Hawapi, Tr0ub4dor&3 contraseña bitskunap cajankunapi rak’isqa, yaqa 28, hinaspa huk runa mana yuyayta atispa. Uraypi, correct horse battery staple frase, 11 bitsniyuq tawa simikuna, yaqa 44, hinaspa huk caballo bateríaman k’askasqa grapata qhawaspa.

Randall Munroep cómicnin, xkcd #936, CC BY-NC 2.5 licenciawan. Pailebot Logbookpa tikraynin.

Cómicpa tikraynin

Hawapi, Tr0ub4dor&3 rak’ikun mana sapa kuti llamk’achisqa simiman (16 bits), mayúscula kaptin utaq mana (1), sapa kuti ruwasqa cambiokuna (3), huk puntuación signo (4), huk número (3), ordenninpas (1), yaqa 28 bits; sapa segundopi waranqa mallikuywan, 228 3 p’unchawtam necesitan. Kayqa mana kallpayuq huk web serviciopi kanman huk ataque; suwasqa hashta tariyqa aswan utqaylla, ichaqa manam chaychu sapa p’unchaw usuariota llakichinan. Sasa yuyanapaq («¿Trombónchu karqan? Manam, Troubador. ¿Huk o ceroqa karqanchu? ¿Huk símbolo karqanchu…?»), facil tarinapaq.

Uraypi, tawa riqsisqa simikuna, azarmanta hurqusqa, sapanka 11 bits, yaqa 44 bits; sapa segundopi waranqa mallikuywan, 244 550 watatam necesitan. Sasa tarinapaq, hinaspa yuyanapaqqa ña yacharqankiña («Chayqa bateríap grapanmi», nin caballo. «¡Chiqap!»).

Uraypi, «20 wata llamk’asqa qhipaman, llapanta yachachirqanchik runakunapaq sasa yuyanapaq, ichaqa computadorakunapaq facil tarinapaq contraseñakunata llamk’achinankupaq».

Ñawpaq kaq, Tr0ub4dor&3, azarmanta hina rikch’akun, ichaqa huk runa ruwanman hinam ruwasqa, Troubador (trovador), huk inglés simiwan, hinaspa wakin riqsisqa trucokunawan. Randall Munroeqa chay simiman 16 bitsta qun, yaqa 65 000 mana sapa kuti llamk’achisqa simikunayuq listamanta hamuq hina (216 = 65 536).

base simi        Troubador   16 bits
mayúscula        T            1 bit
cambios          0  4         3 bits
símbolo          &            4 bits
número           3            3 bits
orden            &3           1 bit
                            ────────
                             28 bits

Chayqa 268 millones atikuq kaqkunam, Hivep máquinanwan yaqa 32 minutos.

Cómicpa iskay kaq contraseñanqa inglés tawa simikunam, correct (chiqap), horse (caballo), battery (batería) hinaspa staple (grapa).

correct horse battery staple

Kayta ñam yupaykurqanchikña. Cómicqa sapa simiman 11 bitsta qun, 2 048 listanchikpi huk simi hinallataq, imaraykuchus 2 048 = 211.

correct   horse   battery   staple
  11    +  11   +   11    +   11    = 44 bits
Hivep máquinanwan         ≈ 4 wata

Tawa watakuna achka hina rikch’akun, ichaqa computadorakunaqa allinyanku. Rikurqanchikñam mayúsculayuq, númeroyuq hinaspa símboloyuq simita, 2004 watapi 2 minutosta necesitarqan hinaspa kunan 9 segundosllata, yaqa 14 kuti aswan utqaylla. Hamuq 20 watakunapi chhaynalla kaptinqa, chay 4 watakuna yaqa 3.5 killakunaman urmanman.

Aswan simikunata yapaptiykiqa, ancha utqaylla wiñan; Electronic Frontier Foundationqa suqta simikunata yuyaychan 7 776 simiyuq listamanta, chaykunaqa Hivep utqaylla kayninwan yaqa 50 000 millones watakunata hark’anmanku, simikuna azarmanta lluqsiptinqa. ¿Ichaqa simikunap rantinpi, frasepi kaq hina 28 caracterkuna, azarmanta akllasqa kaptinri?

correct   horse   battery   staple
   7    +   5   +    7    +   6     = 25 letras
                       + 3 espacios = 28 caracteres

26 minúsculas + 26 mayúsculas
+ 10 dígitos + 32 símbolos + 1 espacio
= 95 caracteres ≈ 6.57 bits sapankapi

28 × 6.57 ≈ 184 bits
Hivep máquinanwan         ≈ 5 × 10^42 wata (43 dígitos)

Chayqa 140 bits aswanmi, yaqa 1.4 × 1042 kuti aswan combinacionkuna, 43 dígitosniyuq yupay. ¿Hinaspa bitskuna completamente azarmanta kaptinri, mana qillqanapaq caracterkunallachu? Huk computadoraqa sapa caracterta 8 bitsniyuq bytepi churan.

28 caracteres × 8 bits = 224 bits
Hivep máquinanwan         ≈ 6 × 10^54 wata (55 dígitos)

Huk 40 bits, huk billón kuti aswan. Kay iskaypi, 14 kuti aswan utqaylla computadorapas manam imatapas tikranchu; chay watakunaqa universop watankunamanta aswan achkaraqmi, yaqa 13 800 millones wata.

Computadora ruwachun

Suni frase allinmi, ¿ichaqa hayk’atataq necesitanchik? NordPass nisqanman hina, 2026 watapi huk runa yaqa 120 personal contraseñakunata hinaspa 67 llamk’ay contraseñakunata apaykachan. Llapanmi hukniray kananku. ¿Yuyankichu Telcel, Méxicopi huk celular empresa, contraseñayta mana cifrasqa textopi apachimuwasqanta? Contraseñaykita achka cheqaskunapi kikinta llamk’achiptiykiqa, huk serviciolla chhayna pantayta ruwaptinmi atacanteqa llapan cuentaykikunaman yaykunman.

¿Pitaq 120 hukniray frasekunata yuyanman? Yachanchikmi películakunap rimayninkunata, poemakunata hinaspa takikunap letrankunata yuyayta atisqanchikta, ichaqa yuyanchik patrónniyuq kasqanrayku hinaspa kutin kutin uyarisqanchikrayku. Aswan munasqayki takitaqa pachak pachak kutita uyarirqankiña, ichaqa contraseñataqa manam sapa kuti qillqankichu, Linux usuario kaspa sudo llamk’achispa terminalpi qillqaptiykilla.

Chayrayku, contraseñakunap gestorninqa ancha allinmi. Llapan contraseñaykikunata waqaychan, hinaspa hukllata yuyanayki, gestorpa contraseñanta.

¿Hinaspa gestor yuyaptinqa, imapaqtaq facil yuyanapaq frasekunata waqaychanki? Rikurqanchikñam azarmanta caracterkuna frasemanta aswan allin kasqanta; sasachakuyqa mana yuyayta atisqanchikmi karqan. Chayrayku, gestorta aswan allinta llamk’achinapaqqa, completamente azarmanta contraseñakunata ruwachun saqiy, mana yuyayta atispapas.

Sapa p’unchaw completamente azarmanta 128 utaq 256 bitsniyuq llavekunata llamk’achinki, hinaspa manam mayqintapas akllarqankichu. Yachanaykipaq, qillqay atisqayki caracterkunawan tupachiy.

128 bits   2^128 ≈ 3.4 × 10^38 (39 dígitos)
           95^20 ≈ 3.6 × 10^39 (40 dígitos)   →  20 caracteres

256 bits   2^256 ≈ 1.2 × 10^77 (78 dígitos)
           95^39 ≈ 1.4 × 10^77 (78 dígitos)   →  39 caracteres

Chay kallpata hap’inanpaqqa 20 utaq 39 caracterkunata azarmanta qillqanayki kanman.

HTTPSwan huk sitioman yaykuptiykiqa, navegadorniyki hinaspa servidorqa paykunapura 128 utaq 256 bitsniyuq llaveta rimanakunku. Chay llaveqa hukniraqmi, kikin servidorman yaykuq huk navegadorkunap llaveninmanta, hinaspa sapa conexiónmi musuqta qallarin.[2] Pipas ñan chawpipi datokunata hap’iptinqa, chay llaveta tarinan kanman. Hivep máquinan llavekunata mallinman chaypas, mana contraseñakunata, 128 bitsniyuq llaveqa universop watankunamanta yaqa 700 millones kutita necesitanman, hinaspa 256 bitsniyuqqa 1047 kutimanta aswanta.[3]

WPA2wan wifiman yaykuptiykiqa, ichapas contraseñata qillqarqanki, QRta escanearqanki utaq WPS botónta ñit’irqanki. Ichaqa chay contraseñaqa manam willakuyniykikunata cifranchu. Yaykuptinkuqa, dispositivoyki hinaspa routerqa sapankanku 256 bitsniyuq azarmanta yupayta akllanku, hinaspa chaykunawan contraseñawan ima, iskayllaykichikpaq 128 bitsniyuq llaveta ruwanku.[4] Redpi huk dispositivokunaqa kikin contraseñayuqmi, ichaqa manam chay llaveyuqchu.

Celularniykita reiniciaptiykiqa, 6 dígitosniyuq PINniykita mañasunki, huellaykita utaq uyaykita llamk’achinaykipaq manaraq saqisuchkaspa. Chay dígitokunaqa manam datoykikunata cifraq llavechu. Kunan pacha celularpi, PINniykiqa chay celularpa seguridad chipninpi churasqa azarmanta llavewan chaqrukun, criptografíallapaq chip, hinaspa chaymanta lluqsin datoykikunata waqaychaq 256 bitsniyuq llave.[5] Pipas llapan datoykikunata huk computadoraman copiaptinpas, PINllawanqa manam descifrayta atinmanchu; celularniykip seguridad chipnintapas necesitanman, hinaspa celularniykiqa pisi kutillatam mallinaykipaq saqisunki. Huk qillqapim kay llavekunamanta rimasun.

Mana contraseñayuq

Kay llapan qhipaman, rikch’akun manañam contraseñaykikunata ruwanayki kanmanchu, chayraykum kunan qichuyta munanku. Passkeys kikin yuyaytam qatin. Dispositivoyki azarmanta iskay llavekunata ruwan, achka kuti 256 bitsniyuq; privadaqa qanwan qhepan hinaspa sitioqa públicallatam waqaychan. Yaykunaykipaq, sitioqa huk pruebata apachimun hinaspa dispositivoyki firman. Achka kutitañam llamk’achirqanki; huk sitio QRta rikuchisuptiyki, celularniykiwan escaneanki hinaspa ña yaykunkiña, mana ni huk contraseñata qillqaspa.

Puka pañueloyuq pirata misi, celularninwan, k’anchaq mach’aypi huk tesoro cajaman k’askasqa QR códigota escanean.

Chay llaveta llamk’achinaykipaqqa, huk pisi PIN, huellayki, uyayki, celularniykip patrónnin utaq USB utaq NFC llave aypanmi. Windows Hello PINpas chhaynallataqmi; manam mayqin servidorpas rikunchu, computadorayki seguridad chipninpi, TPMpi, kaypi llamk’achikun suni llaveta hap’inanpaq.

Achka empresakunam ña mana contraseñayuq yaykuyta qunku. 2025 watamanta, Microsoft musuq cuentakunaqa mana contraseñayuqmi ruwakun; Google 2023 watamanta passkeysta ñawpaq opción hina qun, hinaspa 2026 watapi OpenAI huk seguridad avanzada opciónta yaparqan, ChatGPTmanta contraseñata qichuq hinaspa passkeyskunata utaq llaves físicaskunata churaq. Llapankum kikinmanta ruwasqa suni llavekunata munanku, hinaspa chiqaptapuni qam kasqaykita yachanankupaq, autenticación multifactorta llamk’achinku; chaymantam hamuq qillqapi rimasun.

Pukyu qillqasqakuna


  1. Chay utqaylla kaywan kikin ruwasqanchik cálculokuna, atacante llapan combinacionkunata mallinman chayqa; yaqa sapa kuti chawpinta mallisqa qhipaman tarin. 2004 watap pachankunaqa, Openwallpa 2006 watapi md5cryptpaq 3.2 GHz Pentium 4 Xeonpi qusqan sapa segundopi 10 106 mallikuykunatam llamk’achin. Sitio bcryptpa rantinpi utqaylla hashta llamk’achirqan chayqa, llapanmi aswan utqaylla urman. ↩︎

  2. RFC 8446: The Transport Layer Security (TLS) Protocol Version 1.3, 2 hinaspa 7 secciones. TLS 1.3pi, sapa conexiónmi kikin llavenkunata ruwan. https://www.rfc-editor.org/info/rfc8446 ↩︎

  3. Kikin ruwasqanchik cálculo. Cifrado llavekunata mallinapaqqa manam bcryptta llamk’achinchu, chayrayku utqaylla kayninqa manam Hivepa contraseñakunawan kasqan hinachu. Huk 2021 estudio huk RTX 2070 Super tarjetapi sapa segundopi yaqa 5 800 millones AES-128 llavekunata tupurqan. Huk RTX 5090qa yaqa 12 kuti aswan cálculo kallpayuqmi, chayrayku Hivepa 16 tarjetankunaqa sapa segundopi yaqa huk billón llavekunata mallinmanku. Universop watan yaqa 13 800 millones wata kaptinqa, 2128 llavekunaqa chay watamanta yaqa 7 × 108 kutita necesitanman, hinaspa 2256 yaqa 2 × 1047 kutita. ↩︎

  4. NIST SP 800-97, Establishing Wireless Robust Security Networks, A Guide to IEEE 802.11i (2007), WPA2 llavekunap jerarquíanmanta sección. https://csrc.nist.gov/pubs/sp/800/97/final ↩︎

  5. Apple, Apple Platform Security, “Secure Enclave” hinaspa “Passcodes and passwords”, https://support.apple.com/guide/security/secure-enclave-sec59b0b31ff/web hinaspa https://support.apple.com/guide/security/passcodes-and-passwords-sec20230a10d/web. Android Open Source Project, File-based encryption, https://source.android.com/docs/security/features/encryption/file-based. ↩︎